اين تميزى باشد بعد تمام الكلام ، و تميز ( 1 ) كه از اين قسمت باشد به لفظ منصوب بود و به معنى مرفوع ، كقولهم : طاب زيد نفسا و قرّبه عينا و ضاق به ذرعا و تصبّب عرقا ، و المعنى طابت نفسه و قرّت عينه و ضاق ذرعه و تصبّب عرقه . و براى آن گفتيم كه ، مثلى ديگر اضمار بايد كردن ، براى آن كه بايد كه مخصوص بالمدح و الذّم از جنس آن باشد كه « نعم » و « بئس » با آن مسند بود ، تا اگر گويى : نعم الرّجل حمار ، مستقيم نباشد ، پس مضاف را حذف كردند و مضاف اليه به جاى او بنهادند كما قال : وَسْئَلِ الْقَرْيَةَ ( 2 ) . . . ، وَجاءَ رَبُّكَ ( 3 ) . . . ، گفت : بد مثل است مثل آن قوم كه به آيات من تكذيب كردند و آن را دروغ داشتند و بر خود ظلم كردند و نقصان حظَّ خود كردند . و نصب * ( أَنْفُسَهُمْ ) * ، به * ( يَظْلِمُونَ ) * است . * ( مَنْ يَهْدِ اللَّه فَهُوَ الْمُهْتَدِي ) * ، اجماع قرّاء است كه در همه قرآن « مهتدى » ، اين جا به « يا » بايد نوشتن و خواندن و دگر جايها بى « يا » . اين بر اصل باشد و آن بر تخفيف ، اكتفاء بالكسرة عن الياء . و در آيت سه وجه گفتند از ( 4 ) معنى جبّائى گفت : معنى آن است كه هر كه را هدايت كند خداى تعالى به ثواب و نعيم بهشت ، او مهتدى باشد به ( 5 ) اسلام و ايمان ، بمثابت آن كه گفتى : من دخل الجنّة [ فهو مؤمن ] ( 6 ) مطيع ، [ 6 - ر ] و هر كه را گمراه كنند از ره ثواب و بهشت ، ايشان آنانند كه خويشتن زيانكار كردند به كفر و حظَّ نفس خويشتن بر خود تباه كردند . ابو القاسم بلخى گفت : معنى آن است كه ، حق تعالى گفت : « مهتدى » آن باشد كه خداى هدايت كند او را به الطاف و تمكين و او قبول هدايت كند و اجابت كند دعوت او را و آن را كه خداى اضلال كند بمعنى التّخلية بينه و بين الضّلال و ترك المنع بالجبر ، او خاسر و زيانكار است با آن كه روا باشد كه چون ضلال عند امتحان و تكليف خداى باشد او را كه نسبت و اضافت با خداى كند ، كزيادة الايمان و الكفر الى السورة ( 7 ) . في قوله : فَزادَتْهُمْ ( 8 ) إِيماناً وَهُمْ يَسْتَبْشِرُونَ ( 9 ) ،

--> ( 1 ) . همه نسخه بدلها ، بجز مل و مج : تميزى . ( 2 ) . سوره يوسف ( 12 ) آيهء 82 . ( 3 ) . سوره فجر ( 89 ) آيهء 22 . ( 4 ) . همه نسخه بدلها ، بجز مل ، مج اين . ( 5 ) . آو ، بم ، آج : بر مل ، مج ، لب ، لت : به ره . ( 6 ) . اساس : افتادگى دارد از آو ، افزوده شد . ( 7 ) . آو ، بم ، آن ، لت : السّويّة . ( 8 ) . اساس : زادتهم با توجه به متن قرآن مجيد اصلاح شد . ( 9 ) . سوره توبه ( 9 ) آيهء 124 .